Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte, doğum kontrol yöntemleri için farklı seçenekler ortaya çıkmıştır. Bu yöntemler; korunma oranı, kullanım şekli ve risk gibi ölçütlere göre değişik kategorilere ayrılabilir. Fakat şunu unutmamak gerekir ki, gebelikten kaçınma yöntemleri kişiye özel olmalıdır. Kişinin yaşına, varsa hastalıklarına, aile planına, sağlık durumuna ve yaşam tarzına bakılarak karar verilmeli ve kişiye en uygun yöntem, deneyimli bir kadın doğum doktoruyla birlikte seçilmelidir.
Doğum Kontrolü Nedir?
Doğum kontrolü, gebelikten kaçınmanın bir yöntemidir. Bunun yanı sıra, bazı cinsel yolla bulaşan hastalıklardan da korunmanızı sağlar. Cinsel hayatınız aktifse ve şimdilik çocuk istemiyorsanız, doğum kontrolüne başlamanızda fayda var.
Doğum kontrol yöntemleri içinde kondom, hap, spiral, tüpleri bağlama, ovülasyon izleme ve deri altı implant gibi alternatifler vardır. Her yöntemin avantajları, dezavantajları, başarı yüzdesi ve yan tesirleri mevcuttur. Hangi doğum kontrol yöntemini kullanacağınıza karar verirken; sağlık durumunuzu, yaşam biçiminizi, cinsel ilişki sıklığınızı ve gelecekte çocuk sahibi olma planınızı göz önünde bulundurmanız önemlidir.
Doğum Kontrol Yöntemleri Nelerdir?
Doğum kontrol yöntemleri, henüz hamile kalmak istemeyen kişiler için kullanılan farklı aile planlama yöntemleridir. Hem kadınlar hem de erkekler için farklı doğum kontrol yöntemleri vardır.
Doğum kontrol yöntemleri temel olarak; doğal, hormonlu, hormonsuz ve acil durum olmak üzere dört temel gruba ayrılır.
Bazı yöntemler geri dönüşlüdür, yani bıraktığınızda tekrar hamilelik şansınız olur; bazıları ise kalıcı olarak kısırlık yapar. Doğum kontrol yöntemlerinin başarısı, yan tesirleri, yararları ve zararları; uygulanan yönteme göre farklılık gösterir. Bu yüzden, sizin için doğru yöntemi belirlerken doktorunuza danışmanız önemlidir.
1. Doğal Yöntemler
Çiftlerin hormonlu veya aletli yöntemler kullanmadan gebelikten kaçınmaya çalıştığı yöntemlere, doğal doğum kontrol yöntemleri denir. Ancak bu yöntemlerin, diğerlerine göre hamilelikten koruma konusunda daha az etkili olduğunu unutmamak gerekir. Doğal doğum kontrol yöntemlerinin nasıl uygulandığını ve nasıl işlediğini iyi anlamak da önemlidir. Sık tercih edilen bazı doğal yöntemler şu şekildedir:
- Geri Çekme Yöntemi: Cinsel ilişki esnasında erkeğin boşalmadan önce penisini vajinadan çıkarmasıdır. Birçok kişi bu yöntemin gebeliği önlemek için yeterli olduğunu sanır. Fakat, diğer yöntemler içinde gebelik riski en fazla olanı budur. Çoğu zaman istenmeyen gebeliklere yol açar.
- Takip Yöntemi (Düzensiz Dönem Yöntemi): Bu yöntemde adet döngüsü gözlenir ve gebelik riskinin yüksek olduğu günler belirlenmeye çalışılır. Adet döngüsü düzensiz kadınlar için güvenilir değildir.
- Rahim Ağzı Değişikliği İzleme: Rahim ağzının konumu ve akıntı gibi faktörler, adet döngüsünün farklı evrelerinde değişiklik gösterebilir. Bu farklılıklar izlenerek olası gebelik riski hesaplanır.
- Vücut Sıcaklığı Yöntemi: Adet döngüsü sürecinde, kadınların vücut sıcaklıklarında değişiklik gözlenir. Yumurtlama döneminde vücut sıcaklığı yükselir. Bu yöntemde, vücut sıcaklığı düzenli olarak ölçülerek yumurtlama dönemi tahmin edilmeye çalışılır.
Her yöntemin kişisel farklılıklar gösterebileceğini unutmamanız önemlidir. Doğal doğum kontrol yöntemleri, gebelik riskini azaltmada yardımcı olabilir; fakat kullanımının düzenli ve doğru olması şarttır. Düzenli adet döngüsüne sahip kadınlar ve istemeden hamile kalmaya karşı yüksek risk taşımayan çiftler için daha uygun olabilir. Ama tamamen güvenilir olmadıklarını ve hamileliği kesinlikle engelleyemediklerini bilmeniz önemlidir.
2. Hormonal Yöntemler
Gebelikten kaçınmak için hormon içeren ilaç veya aletlerin kullanıldığı yöntemlerdir. Bu yöntemler yumurtlamayı engelleyerek, spermin rahime ulaşmasını önler veya rahim içi ortamı gebeliğe uygun olmayacak şekilde değiştirir. Hormonal doğum kontrol yöntemleri şunlardır:
- Doğum Kontrol İğneleri: Ayda bir veya üç ayda bir kola enjekte edilen hormonlu iğnelerdir. Sadece progesteron hormonu ihtiva eder. Bu yöntem de hamileliği önlemede %99 oranında başarılıdır. Yumurtlamayı engelleyerek ve rahim ağzındaki salgıyı yoğunlaştırarak gebeliği önle. Yararları arasında hap takip etmenin gerekmemesi, adet kanamasının azalması, yumurtalık kanseri riskinin düşmesi sayılabilir. Zararları ise adetin bozulması, uzun süre adet görmeme, göğüslerde duyarlılık, cinsel istekte azalma gibi yan etkiler oluşturması, cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korumaması ve bıraktıktan sonra gebeliğin gecikmesidir.
- Doğum kontrol hapı: Her gün alınan hormonlu haplardır. Yumurtlamayı engelleyerek gebeliği önlerler. Doğru kullanıldığında %99 oranında başarılıdır. Yararları arasında adetin düzenlenmesi, kansızlık riskinin düşmesi, kıl ve sivilce gibi hormonel sorunların giderilmesi sayılabilir. Zararları ise baş ağrısı, kilo değişimi, göğüslerde duyarlılık, düzensiz kanama gibi yan etkiler oluşturması, cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korumaması ve unutulduğunda etkisinin kaybolmasıdır.
- Acil Kontraseptif: Korumasız cinsel ilişki sonrası gebeliği önlemek için kullanılan ilaçlardır. Cinsel ilişkiden sonra 72 saat içinde kullanılmalıdır. Yüksek dozda progesteron hormonu içerir. Doğru kullanıldığında %95 koruyuculuk sağlar.
- Deri Altı İmplantlar: Deri altına yerleştirilen ince bir çubuktur. Beş yıl boyunca kalabilir. Progesteron hormonu içerir. Çok etkili ve pratik olan bu yöntem, %99 koruma sağlar.
- Vajinal Halka: Vajinaya takılan bir halkadır. Üç hafta boyunca koruma sağlar. Hem östrojen hem de progesteron hormonu içerir. %99 oranında etkili koruma sağlar.
- Doğum Kontrol Yaması: Deriye yapıştırılan bir çeşit yamadır. Her hafta değiştirilir. İçinde, östrojen ve progesteron hormonları vardır. Gebeliği önlemede %99 oranında başarılıdır.
Hormonal Doğum Kontrol Yöntemleri, gebelikten kaçınmak için çok etkili yöntemlerdir. Ama cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı korumazlar. Bu yüzden, cinsel sağlığınızı korumak için başka yöntemler de kullanmanız önemlidir.
3. Non-Hormonal Yöntemler
Bu yöntemler, içinde hormon bulundurmayan ya da etkilemeyen doğum kontrol araçlarıdır. Hamileliği önlemek için değişik mekanizmalar kullanır. Non-Hormonal doğum kontrol yöntemleri şunlardır:
- Sperm Öldürücü: Vajinaya uygulanan kimyasal içeriğe sahip maddelerdir. Spermi öldürerek veya hareketini kısıtlayarak hamileliği önler.
- Kondom: Kadın ya da erkek cinsel organına takılan, lateks ve poliüretan malzemelerden üretilen ince kılıflardır. Sperm ile yumurtanın karşılaşmasını önler. Yararları arasında kolay ulaşılabilirliği ve ucuzluğu, cinsel yolla bulaşan hastalıklardan koruma sağlaması, herhangi bir yan etki oluşturmaması gibi faktörler sayılabilir. Zararları ise kullanım sırasında parçalanma veya kayma ihtimali, cinsel ilişki öncesinde hazırlık gerektirmesi, alerji oluşturabilmesi ve cinsel zevki düşürebilmesidir.
- Kısırlaştırma: Hamileliği önlemek için kalıcı bir yoludur. Erkeklerde vazektomi; kadınlarda ise tüp bağlatmak gibi cerrahi yöntemleri vardır. Bu işlemin geri dönüşü yoktur.
Non-Hormonal doğum kontrol yöntemleri, hormonları hedefleyen yöntemlere nazaran daha az yan etki yapabilir; ancak başarısı değişebilir. Ayrıca, cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı da bir koruyuculupu yoktur.
4. Acil Doğum Kontrol Yöntemleri
Bu yöntemler, korunmasız cinsel ilişki sonucunda hamileliği önlemek için kullanılır. Döllenen yumurtanın rahme yerleşmesini engelleyerek veya yumurtlamayı geciktirerek çalışır. Acil doğum kontrol yöntemleri arasında şunlar yer alır:
- Bakırlı RİA: Rahim içine yerleştirilen T şekline benzer bir alettir. %99 koruyuculuğa sahiptir. Bakırlı veya hormonlu türleri vardır. Rahim içindeki ortamı değiştirip, rahim ağzı salgısını yoğunlaştırarak hamileliği önler. Yararları arasında uzun süreli koruma sağlaması (5-10 yıl), kullanım hatırlamasına gerek olmaması, adet kanamasının azalması, doğum kontrol hapı veya iğnesi kullanamayan kadınlar için uygun olması sayılabilir. Zararları ise yerleştirilmesi ve çıkarılması için doktora başvurmanın gerekmesi, enfeksiyon riski, rahim yaralanması gibi komplikasyonlar olabilmesi, adet kanamasının çoğalması, cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korumamasıdır.
- Ertesi Gün Hapı: Ağız yoluyla alınan ilaçlardır. Progesteron hormonu ihtiva eder. İlişkiden sonra 72 saat içinde kullanılmalıdır. Süre uzadıkça etkinliği de düşer. Bu yüzden vakit kaybetmeden almak önemlidir. İlk gün alındığında %95 oranında etkilidir.
Acil doğum kontrol yöntemleri, hamileliği önlemek için oldukça etkilidir. Ama cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı korumaz. Bu sebeple, cinsel sağlığınızı korumak için başka yöntemler de kullanmanız gerekir. Hangi yöntemin size uygun olduğunu belirlemek için uzman kadın doğum doktoruna danışmanız önemlidir.
Farklı Doğum Kontrol Yöntemlerinin Avantaj ve Dezavantajları
Her yöntemin faydası ve zararı vardır. Bireyler, hangi doğum kontrol yöntemini seçeceklerine karar verirken; kendi sağlık durumlarını, yaşam şekillerini ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmalıdırlar. Genel olarak doğum kontrol yöntemlerinin avantajları ve dezavantajları şöyledir:
Hormonal Yöntemler
Avantajları:
- Yüksek koruyuculuk ve etkinliğe sahiptir.
- Adet döngüsünü düzenler.
- Adet sırasında meydana gelen kanama ve sancıları azaltır.
Dezavantajları:
- Kilo alımı, ruh hali değişiklikleri ve baş ağrısı gibi yan etkiler gözlenebilir.
- Düzenli şekilde kullanılmalıdır. Kullanımı atlandığı takdirde koruyucu etkisi de azalır.
- Yaşlı kişilerde, sigara içenlerde ve birtakım sağlık problemi olan kişilerde; potansiyel sağlık riskini yükseltebilir.
Bariyer Yöntemler
Avantajlar:
- Cinsel hastalıklara karşı koruyucudur. Özellikle de kondomlar bu konuda başarılıdır.
- Ulaşımı ve kullanımı son derece kolaydır.
Dezavantajlar:
- Gebeliğe karşı sürekli koruyuculuğu yoktur.
- Latekse alerjisi bulunan kişilerde alerjik tepkiye neden olabilir.
- Diğer doğum kontrol yöntemlerine kıyasla koruyuculuğu daha azdır.
Rahim İçi Araçlar (RİA)
Avantajlar:
- Hormonal RİA ve T-Copper gibi yöntemler çok uzun süre boyunca hamileliğe karşı korur.
- Hormonlu ve hormonsuz farklı uygulama yöntemleri bulunur.
Dezavantajlar:
- Hormonal yan etkilere sebep olabilir.
- Yerleştirilmesi esnasında kanama ve ağrı yaşanabilir.
- Muhakkak uzman bir doktor tarafından yerleştirilmeli ve çıkartılmalıdır.
Doğal Yöntemler
Avantajlar:
- Kimyasal ve hormonal içermez. Doğaldır.
- Herhangi bir maliyet söz konusu değildir.
Dezavantajlar:
- Koruyuculuğu azdır. Hamile kalmak istemeyen kişiler için oldukça risklidir.
- Stres, yumurtlama dönemi ve benzeri faktörlere göre koruyuculuk oranı değişir.
- Adet döngüsü düzenli şekilde takip edilmelidir.
Cerrahi Yöntemler
Avantajlar:
- Etkili ve kalıcı bir çözümdür.
- Herhangi bir kullanım düzeni gerekmez. Sürekli şekilde korur.
- Cinsel ilişki sırasında herhangi bir his azalmasına yol açmaz.
Dezavantajları:
- Vazektomi ya da tüp bağlatma gibi yöntenmler, geri alınması mümkün olmayan doğum kontrol yöntemleridir.
- Cerrahi işlem sırasında komplikasyon meydana gelebilir.
Her insanın istediği gereksinim ve vücut özelliği birbirinden farklıdır. Bu nedenle sizin için doğru doğum kontrol yöntemini seçerken bir doktora danışmanızı tavsiye ederiz.
Doğru Doğum Kontrol Yöntemini Seçerken Nelere Dikkat Etmelisiniz?
Sizin için doğru yöntemin ne olduğuna karar verirken, tercihlerinizi ve kişisel durumunuzu dikkate almanız gerekir. Doğum kontrol yöntemleri, kendine özel avantaj ve dezavantajları olan farklı seçeneklere sahiptir. Hangi korunma yönteminin size daha uygun olduğunu merak ediyorsanız, şu önerilerimize dikkat edebilirsiniz:
- Gebelik planı: Çocuk sahibi olmayı düşünmeyen kişiler, kalıcı bir korunma yöntemi olan tüp bağlama işlemini tercih edebilir. Yakın zamanda çocuk sahibi olmayı planlayan çiftler ise kısa dönemli ve geri dönüşümlü yöntemler doğru seçim olacaktır. Ayrıca, üreme kapasitesinin tam olarak geri dönmesinin bir süre alabileceği unutulmamalıdır.
- Sağlık durumu ve sigara kullanımı: Bazı doğum kontrol yöntemleri, içerdikleri hormonlar nedeniyle sağlık sorunları olan kişiler için uygun olmayabilir. Örneğin meme kanseri bulunan kişiler, hormonlu yöntemlerden kaçınılmalıdır. Sigara kullanan kişilerde de hormonlu yöntemler riskli olabilir.
- Kullanım rahatlığı ve seçim: Herkes için ideal bir doğum kontrol yöntemi vardır. Bazı kişiler her gün hap almayı, bazıları her ilişkide kondom kullanmayı, bazıları da uzun süreli korunma sağlayan yöntemleri tercih edebilir. Önemli olan, seçtiğiniz yöntemi rahatlıkla ve düzenli olarak uygulayabilmenizdir.
- Maliyet: Doğum kontrol yöntemleri arasında fiyat farklılıkları bulunur. Örneğin kondom ve doğum kontrol hapı gibi yöntemler daha ucuzken; rahim içi araç veya tüp bağlama gibi yöntemler daha pahalıdır.
Sizin açınızdan doğru korunma yöntemini seçerken bu faktörleri göz önünde bulundurmalısınız. Doğum kontrol yöntemleri hakkında daha fazla bilgi için bize ulaşabilirsiniz.
İstenmeyen Gebelik Halinde Kürtaj
Doğum kontrol yöntemleri, doğru kullanıldığında gebeliğe karşı yüksek koruma sağlar. Fakat koruma oranı ne kadar yüksek olursa olsun, bazen beklenmedik gebelikler meydana gelebilir. Bu gibi durumlarda, kürtaj yaptırarak hamilelik sonlandırılabilir.
Kürtaj, hamileliğin uzman bir doktor tarafından sona erdirilmesidir. Kürtaj yaptırmak için Türkiye’de yasal sınır 10 haftadır. İstenmeyen gebeliklerin güvenilir ve sağlıklı bir şekilde sonlandırılmasının en iyi yolu, deneyimli bir jinekolog yardımıyla steril koşullarda yapılan kürtajdır.
Kürtaj işleminden önce hamilelik durumunun kan testi ile kesinleştirilmesi gerekir. Ayrıca, jinekolojik muayene ve ultrason ile hamileliğin haftası da belirlenmelidir. Kürtaj işlemi sırasında, vakumlu bir cihazla hamilelik dokuları rahimden ayrılır. İşlem, genel ya da lokal anestezi altında ortalama 5 dakika içerisinde tamamlanır.