HPV Testi Pozitif Çıkarsa Ne Yapılmalı?

Pozitif sonuç geldiğinde ilk adım raporun tamamını değerlendirmektir

HPV testinde “pozitif” ifadesini görmek kaygı yaratabilir. Bu sonuç, alınan örnekte testin araştırdığı insan papilloma virüsü tiplerinden birinin saptandığını bildirir; tek başına kanser tanısı değildir. İlk yapılacak şey, raporu önceki tarama sonuçlarıyla birlikte kadın hastalıkları ve doğum uzmanına göstermektir. Sonucun hangi örnekten elde edildiği, yüksek riskli HPV tiplerini araştırıp araştırmadığı ve eşlik eden hücresel inceleme bulunup bulunmadığı anlaşılmalıdır.

Raporun yalnızca kırmızıyla işaretlenmiş satırını paylaşmak yeterli olmayabilir. Numunenin alındığı tarih, HPV tipi veya tip grubu, sitoloji sonucu ve laboratuvarın örnek yeterliliği açıklaması birlikte önemlidir. Bir arkadaşınıza önerilen kontrol aralığını kendi sonucunuzu değerlendirmeden uygulamak doğru değildir. Aynı “pozitif” sözcüğü, farklı kişilerde farklı takip adımlarına karşılık gelebilir. Görüşmede beklenen şey hemen bir işlem kararı almak değil, bir sonraki adımın gerekçesini ve zamanını netleştirmektir.

HPV testi, smear ve biyopsi farklı soruları yanıtlar

HPV testi virüsle ilişkili genetik materyali araştırır. Smear veya Pap testi olarak bilinen sitoloji, rahim ağzından alınan hücrelerin görünümünü inceler. Biyopsi ise gerektiğinde küçük bir doku örneğinin patoloji değerlendirmesidir. Dolayısıyla HPV pozitifliği, smear anormalliği ve biyopsi tanısı birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Virüs saptanırken hücresel inceleme normal olabilir; hücresel değişiklik görüldüğünde ise değişikliğin niteliği ayrıca açıklanmalıdır. (NCI: Anormal HPV ve Pap testi sonuçları)

Bu ayrım, “Testim pozitifse neden tekrar hücrelere bakılıyor?” sorusunu da açıklar. Her inceleme değerlendirmeye başka bir bilgi ekler. Örnek alma sürecini anlamak için smear testinin nasıl yapıldığı hakkında bilgi alınabilir. Ancak yapılacak testin seçimi, yalnızca genel bir tanıtım sayfasına göre değil, mevcut sonuçlarınız ve takip nedeniniz üzerinden belirlenmelidir. Tarama, tanısal değerlendirme ve tedavi sonrası izlem aynı amaçla yapılan işlemler değildir.

Rapordaki terimler neyi anlatır?

Laboratuvarlar sonuçları farklı düzenlerde sunabilir. Bazıları HPV 16 ve HPV 18 tiplerini ayrı bildirirken diğer yüksek riskli tipleri grup hâlinde belirtir. Bazılarında daha ayrıntılı tiplendirme bulunur. “Diğer yüksek riskli HPV” ifadesi, sonucun önemsiz olduğu anlamına gelmez; hangi ek değerlendirmeye ihtiyaç duyulduğu diğer bulgularla belirlenir. Birden fazla tip görülmesi de tek başına hastalığın evresini veya kesin ilerleme olasılığını göstermez.

Aşağıdaki tablo raporun dilini anlamaya yardımcı olur. Kişisel takip takvimi veya kendi kendine tanı koyma aracı değildir. Özellikle sitoloji kısaltmalarını, HPV tipiyle birlikte yorumlamak gerekir. Anlamadığınız bir sözcüğü görüşmede olduğu gibi okuyabilir veya raporun tamamını gösterebilirsiniz.

HPV 16 ve 18 neden ayrıca değerlendirilir?

Yüksek riskli HPV tiplerinin tümü aynı risk düzeyinde değerlendirilmez. HPV 16 ve HPV 18, önemli hücresel değişiklikler açısından özellikle dikkate alınır. ASCCP risk temelli yaklaşımında bu tiplerin saptanması, sitoloji normal olsa bile ek değerlendirmeyi gerektirebilir. Bununla birlikte tip numarası kanser tanısı veya evre göstergesi değildir. Sonucun hangi klinik adımı gerektirdiği, hekim tarafından raporun bütünüyle açıklanmalıdır. (ASCCP: Risk temelli yönetim uzlaşı kılavuzu)

“Smear normal, o hâlde HPV sonucu önem taşımıyor” yaklaşımı da “HPV 16 çıktı, kesin kanserim” düşüncesi de doğru bir değerlendirme sağlamaz. İki testin verdiği bilgiler farklıdır. Hekiminiz kolposkopi önerirse bunun hangi bulgu nedeniyle istendiğini sorabilirsiniz. İşlemin önerilmesi kanser bulunduğu anlamına gelmez; rahim ağzının daha ayrıntılı incelenmesi ve gerekiyorsa örnekleme yapılması hedeflenir.

Takip planını değiştirebilen kişisel bilgiler

Yaş, güncel HPV ve sitoloji sonuçları, önceki testler, daha önce alınmış biyopsiler ve rahim ağzına uygulanan tedaviler kararın önemli parçalarıdır. Bağışıklığı etkileyen hastalıklar veya ilaçlar da değerlendirmeye katılabilir. Geçmişte normal sonuç alınmış olması yararlı bir bilgidir, ancak bunun tarihi ve hangi testle elde edildiği bilinmelidir. “Yıllar önce bir testim normaldi” ifadesiyle tarihli rapor aynı ayrıntıyı sağlamaz. (CDC: HPV ile ilişkili kanser öncülleri ve takip)

Önceki belgelerinize ulaşamıyorsanız başvuruyu ertelemeyin. Hangi bilginin eksik olduğunu belirtin; mevcut verilerle bir plan oluşturulabilir. Bununla birlikte farklı merkezlerde yapılan işlemlerin raporlarını toplamak sonraki kararları kolaylaştırır. Özellikle geçmişte LEEP, konizasyon veya yüksek dereceli hücresel değişiklik nedeniyle tedavi öyküsü varsa bunu belirtmek gerekir. İşlemin adını hatırlamıyorsanız ameliyat veya patoloji raporu daha açıklayıcı olabilir.

Herkese hemen kolposkopi yapılır mı?

Hayır. Bazı sonuçlarda belirli bir süre sonra testle izlem uygun olurken, bazılarında kolposkopi önerilir. Bu seçim yalnızca son testin pozitif ya da negatif olmasına dayanmaz. Mevcut ve önceki bulguların birlikte değerlendirilmesi, gereksiz işlemlerden kaçınırken önemli değişikliklerin gecikmeden araştırılmasını amaçlar. Kontrol önerilmesi, sonucun unutulabileceği anlamına gelmez; takip tarihi ve hangi testin yapılacağı açıkça belirlenmelidir.

İnternette farklı ülkelerin tarama programlarına ait farklı süreler görebilirsiniz. Yaş grupları, kullanılan testler ve program koşulları değiştiğinden bu takvimler birbirinin yerine uygulanmamalıdır. Örneğin İngiltere’nin hasta bilgilendirmesinde HPV sonucu ile hücresel değişiklik bulunup bulunmaması ayrı takip yollarıyla açıklanır. Buradaki temel ders, kişisel sonucun bütün bilgilerle yorumlanmasıdır; yabancı bir programdaki aralığı kendi kendine seçmek değildir. (NHS: Rahim ağzı taraması sonuçları)

Kolposkopi önerildiğinde nasıl bir süreç beklenir?

Kolposkopi, rahim ağzının büyütülerek daha yakından incelenmesidir. Görüntülemeyi sağlayan cihaz vajinanın içine yerleştirilmez; rahim ağzını görünür kılmak için spekulum kullanılabilir. İnceleme sırasında belirli alanlardan biyopsi alınması gerekebilir. Her kolposkopi mutlaka biyopsi veya tedaviyle sonuçlanmaz. Yapılacak işlemler, muayene bulgularına ve değerlendirme nedenine göre açıklanmalıdır. (NHS: Kolposkopi)

İşlem bazı kişilerde rahatsızlık veya ağrı yaratabilir. Daha önce zor bir muayene deneyimi yaşadıysanız bunu önceden paylaşın. İşlemin aşamalarını öğrenmek, durma isteğinizi nasıl bildireceğinizi konuşmak ve gerekirse refakat seçeneklerini sormak yararlı olabilir. Sitedeki kolposkopi bilgilendirmesi genel süreci tanıtır; size özel hazırlık ve işlem sonrası önerileri uygulayan ekipten almanız gerekir. Gebelik olasılığı ve kullandığınız ilaçlar da randevu öncesinde bildirilmelidir.

Biyopsi sonucundaki CIN ifadesi kanser anlamına gelir mi?

CIN, rahim ağzının yüzeyini örten hücrelerdeki değişiklikleri tanımlamak için kullanılan bir sınıflamadır. CIN 1, CIN 2 ve CIN 3 aynı düzeyde değişiklikleri anlatmaz. Bunlar invaziv kanserle eş anlamlı değildir; fakat özellikle yüksek dereceli değişikliklerin uygun biçimde değerlendirilmesi ve gerektiğinde tedavisi önemlidir. Hangi bulgunun izlendiği, hangisinde tedavi önerildiği yaş ve diğer özelliklerle birlikte açıklanır.

Patoloji raporunda farklı bir terim varsa onu benzer görünen bir internet başlığıyla eşleştirmeyin. Hücresel örnekleme ile doku incelemesinin ifadeleri de farklı olabilir. Sonuç görüşmesinde “Bu bulgu hangi dokuda, hangi derecede ve bir sonraki adım ne?” soruları daha yararlıdır. Tedavi önerildiğinde beklenen yarar, olası riskler ve gelecekteki gebelik planları birlikte ele alınmalıdır. Takip seçeneği konuşuluyorsa bunun hangi koşullarda güvenle sürdürülebileceği ve hangi değişiklikte planın yenileneceği öğrenilmelidir.

Virüsü yok eden bir ilaç veya işlem var mı?

HPV ile ilişkili siğiller veya kanser öncüsü lezyonlar için tedaviler bulunur; ancak pozitif testi herkeste kesin olarak negatifleştiren bir tedavi vaat edilemez. Rahim ağzındaki lezyona yapılan işlem, vücuttaki bütün HPV’nin ortadan kaldırıldığı anlamına gelmez. Bu nedenle işlem sonrasında da uygun takip gerekir. Antibiyotik, vajinal temizleyici veya internetten alınan bir ürün, HPV pozitifliği için kendi kendine başlanacak standart tedavi değildir. (CDC: HPV enfeksiyonunda tedavi ve danışmanlık)

Genel tedavi alanlarını anlamak için HPV ile ilişkili lezyonların değerlendirilmesi hakkında bilgi alınabilir. Bir ürünün “bağışıklık güçlendirici” olarak sunulması, test sonucunu değiştirdiğinin veya takip ihtiyacını kaldırdığının kanıtı değildir. Kullanmayı düşündüğünüz takviyeleri hekiminize bildirin. Klinik takip yerine ürün satın almaya yönelten, belirli sürede kesin temizlenme sözü veren anlatımlara dayanarak karar vermeyin.

Pozitiflik ne zaman bulaştığını gösterir mi?

Tek bir test, HPV’nin ne zaman veya kimden edinildiğini güvenilir biçimde göstermez. Daha önce negatif sonuç alınmış olması da yeni pozitifliğin mutlaka yakın zamanda edinilmiş bir enfeksiyon olduğunu kanıtlamaz. HPV uzun süre saptanmayabilir ve daha sonra yeniden belirlenebilir. Sonuçtan hareketle partner hakkında sadakatsizlik çıkarımı yapmak doğru değildir. Bu ayrımın anlaşılması, tıbbi değerlendirmeden bağımsız olarak ilişkide gereksiz suçlamaları önlemeye yardımcı olur.

Partnerle konuşmak istiyorsanız sonucu bir suçlama yerine sağlık bilgisi olarak paylaşmak daha yapıcı olabilir. Kendi takip planınızı ve açıklığa kavuşturmak istediğiniz soruları anlatın. Partnerin değerlendirilmesi, anatomisine, belirtilerine ve kendi tarama gereksinimine göre ele alınır. Rahim ağzı taramasında kullanılan HPV testi, bütün partnerlere uygulanacak genel bir enfeksiyon testi değildir. Genital lezyon veya başka bir belirti varsa bunun için ayrıca muayene önerilebilir.

Aşı ve günlük yaşamla ilgili kararlar

HPV aşısı mevcut enfeksiyonu tedavi etmek için kullanılmaz; uygun kişilerde yeni enfeksiyonlara karşı koruma sağlamayı amaçlar. Pozitif test, aşının hiçbir yararı olamayacağı anlamına gelmez; daha önce karşılaşılmamış tipler ve kişinin aşı geçmişi değerlendirilir. Yaş, önceki dozlar ve diğer durumlara göre aşı uygunluğu görüşülmelidir. Aşı yapılmış olsa bile gereken rahim ağzı taraması ve anormal sonuçların takibi sürdürülür. (CDC: HPV aşısı önerileri)

Sigara kullanımı, kalıcı HPV ile ilişkili hücresel değişiklikler açısından önem taşıyan değiştirilebilir bir etkendir. Bırakmak için destek istemek yararlı olabilir. Prezervatif bulaşma olasılığını azaltabilir ancak örtülmeyen cilt alanları nedeniyle tam koruma sağlamaz. Bu bilgiler kişiyi suçlamak için değil, uygulanabilir korunma seçeneklerini konuşmak içindir. Genel sağlık alışkanlıkları takibin yerine geçmez; belirli bir diyet veya yoğun egzersizle testin kesin negatifleşeceği söylenemez. (NCI: Rahim ağzı kanserinde risk etkenleri ve korunma)

Belirti varsa yalnızca tarama takvimini beklemeyin

HPV pozitifliği çoğu zaman belirti vermez. Cinsel ilişki sonrası kanama, tekrarlayan ara kanama veya menopoz sonrası kanama gibi yakınmalar varsa bunlar ayrıca değerlendirilmelidir. Bu belirtilerin birçok nedeni olabilir; HPV sonucu tek başına nedeni açıklamaz. Aynı şekilde önceki negatif tarama sonucu da yeni bir şikâyetin değerlendirilmesini gereksiz kılmaz. Tarama, belirti olmayan kişilerde riskleri araştırır; mevcut yakınmanın muayenesi ayrı bir klinik sorudur.

Yoğun kanama, bayılma, belirgin baş dönmesi, şiddetli alt karın ağrısı veya genel durum bozulması varsa acil yardım alınmalıdır. Biyopsi veya başka bir işlem sonrasında gelişen ateş, artan ağrı, kötü kokulu akıntı ya da beklenenden fazla kanama için işlemi yapan ekiple gecikmeden iletişim kurulmalıdır. Hangi belirtilerde nereye başvuracağınızı işlem öncesinde öğrenmeniz, sonrasında belirsizlik yaşamanızı azaltır. Genel internet bilgileri size verilen işlem sonrası bakım planının yerine geçmez.

Gebelik veya gebelik planı varsa hangi bilgiler paylaşılmalı?

Gebeyseniz ya da gebelik olasılığı varsa bunu sonuç değerlendirmesinde belirtin. Gereken kolposkopik inceleme gebelikte de yapılabilir; ancak örnekleme ve tedavi seçenekleri gebelik dışındaki süreçle aynı kabul edilmez. Değerlendirmenin amacı, gerekli incelemeyi atlamadan anne ve gebelik için uygun yolu belirlemektir. “Gebeyim, hiçbir kontrol yapılamaz” düşüncesiyle randevuyu kendi kararınızla iptal etmeyin. Hangi işlemin şimdi, hangisinin doğum sonrasında planlanacağı mevcut bulgulara göre açıklanmalıdır.

Gebelik planlayan kişilerde, özellikle rahim ağzından doku çıkarılmasını gerektirebilecek bir tedavi konuşuluyorsa bu plan karar sürecine dâhil edilir. Tedavinin gerekliliği ve kapsamı, beklenen yararla olası etkiler birlikte değerlendirilerek belirlenir. Sadece pozitif test nedeniyle gelecekte gebelik olmayacağını düşünmek doğru değildir. Daha önce rahim ağzına işlem uygulandıysa işlemin türünü ve patoloji raporunu paylaşmak, hem takip hem de gebelik danışmanlığı açısından yararlı olabilir.

Kontrol sonuçları değiştiğinde plan nasıl yeniden ele alınır?

Takipte yeni bir sonuç geldiğinde yalnızca önceki raporla “aynı mı, farklı mı?” karşılaştırması yapılmaz. Testin hangi yöntemle çalışıldığı, tip bilgisi ve hücresel incelemenin sonucu da gözden geçirilir. Bir raporda HPV tipinin ayrı, diğerinde grup hâlinde verilmesi, sonuçları kendi başınıza doğrudan eşleştirmeyi zorlaştırabilir. Laboratuvar değişikliği olduysa bunu belirtin. Raporları tarih sırasıyla saklamak, hangi bilginin gerçekten değiştiğini görüşmede daha anlaşılır kılar.

Negatif sonuç genellikle rahatlatıcıdır; ancak daha önce önemli hücresel değişiklik nedeniyle tedavi görmüş bir kişinin izlemi, böyle bir öyküsü olmayan kişiyle aynı olmayabilir. Pozitifliğin sürmesi de tek başına kanser geliştiğini göstermez. Yeni adım, bütün takip bilgileriyle belirlenir. Hekiminiz önerisini değiştirdiyse bunun hangi yeni bulguya dayandığını sorun. Böylece farklı önerileri birbirini çürüten kararlar olarak görmek yerine, zaman içinde güncellenen bir bakım planı olarak anlayabilirsiniz.

Başka bir merkezden görüş almanız gerektiğinde ilk değerlendirmede önerilen kontrolü belirsiz süreyle ertelemeyin. Görüşlerin dayandığı raporların aynı olduğundan emin olun ve sonraki adımı kimin izleyeceğini netleştirin. Sonuçların paylaşılması için güvenli sağlık iletişim kanallarını kullanın; kimlik bilgileri içeren raporları herkese açık yorum alanlarına yüklemekten kaçının.

Randevuya giderken takip planını somutlaştırmak

Güncel raporu, önceki HPV ve smear sonuçlarını, varsa biyopsi veya ameliyat belgelerini yanınıza alın. İlk görüşmenin sonunda üç konunun netleşmesi yararlıdır: Mevcut sonuç neyi gösteriyor, hangi değerlendirme yapılacak ve ne zaman yapılacak? Test tekrar edilecekse yalnızca “kontrole gelin” ifadesi yerine hangi testin planlandığını öğrenin. Sonuç size ulaşmadığında hangi birimle görüşeceğinizi de not edin. Takipte asıl amaç, önerilen adımın gerçekten tamamlanmasıdır.

Randevuya ulaşım veya iş düzeni nedeniyle güçlük yaşıyorsanız bunu erkenden paylaşın. Takvim değişikliği gerektiğinde kontrolü tamamen bırakmak yerine sağlık ekibiyle yeniden planlayın. Sonucu sürekli çevrim içi yorumlatmak, farklı raporların birbiriyle karışmasına yol açabilir. Sorularınızı tek bir listede toplamak ve belgelerle görüşmek daha verimli olur. Kaygı günlük yaşamınızı belirgin etkiliyorsa bunun da görüşmenin bir parçası olabileceğini unutmayın; bilgi istemek veya açıklamanın tekrarını rica etmek olağandır.

Ağrı’dan kadın doğum uzmanı arayan ve kadın hekimle görüşmek isteyen kişiler, HPV pozitifliği raporlarının değerlendirilmesi için İstanbul Şişli’de muayenehanesi bulunan Op. Dr. Aysun Altıntaş’a başvurabilir. Önceki test ve patoloji belgelerinin hazır bulundurulması görüşmeyi kolaylaştırır. Randevu planlaması ile güncel adres ve ulaşım bilgileri iletişim sayfasından öğrenilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

HPV pozitifliği kanser olduğumu mu gösterir?

Hayır. Test virüsün saptandığını gösterir. Hücresel değişiklik veya kanser tanısı için farklı değerlendirmeler gerekir.

Smear normal olduğu hâlde HPV pozitif olabilir mi?

Evet. Testler farklı soruları yanıtlar. Takip, HPV tipi ve önceki sonuçlarla birlikte belirlenir.

HPV 16 pozitifliğinde mutlaka ameliyat gerekir mi?

Hayır. Ek değerlendirme önemlidir; ameliyat kararı yalnızca tip numarasına dayanmaz.

Testi hemen tekrar ettirmek yararlı mı?

Gereksiz erken tekrar her zaman açıklayıcı değildir. Tekrarın yöntemi ve zamanı kişisel takip planına göre belirlenmelidir.

Pozitif test yeni bir bulaşmayı kanıtlar mı?

Hayır. Tek bir test enfeksiyonun ne zaman veya kimden edinildiğini göstermez.

HPV aşısı pozitif sonucu tedavi eder mi?

Hayır. Aşı mevcut enfeksiyonun tedavisi değildir. Yeni enfeksiyonlardan korunma açısından uygunluğu ayrıca görüşülebilir.

Kolposkopide mutlaka parça alınır mı?

Her zaman değil. Biyopsi gereksinimi değerlendirme nedeni ve muayene bulgularına göre belirlenir.

Negatifleşen sonuçtan sonra kontroller biter mi?

Hayır. Sonraki izlem, güncel sonuçla birlikte önceki bulgular ve varsa tedavi öyküsüne göre planlanır.